Aile hukuku yalnızca boşanmadan ibaret değildir. Bir çocuğun nüfusa kaydedilmesi, resmî nikâh olmadan doğmuş bir çocuğun babasıyla soybağının kurulması, şiddet gören bir kadının koruma kararı alması, yurtdışına götürülen bir çocuğun geri getirilmesi ya da yaşlı bir aile büyüğüne vasi atanması da bu alanın konularıdır. Geniş aile yapısı, genç nüfusu ve yurtdışında yaşayan kalabalık bir topluluğu bulunan Mardin'de bu dosyalar oldukça çeşitlidir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Mardin'de aile hukukunun boşanma dışındaki alanlarında da danışmanlık ve vekillik yapıyoruz.
Aile Davaları Hangi Mahkemeye Gider?
Mardin'de aile mahkemesi bulunan adliyeler, Artuklu'daki Mardin Adliyesi ile Kızıltepe ve Midyat adliyeleridir. Nusaybin, Derik, Mazıdağı, Ömerli, Savur ve Dargeçit'te aile davaları, ilgili adliyede bu davalara bakmakla görevli mahkemede görülür; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla karar verir. Vesayet işleri ise sulh hukuk mahkemesinin görevindedir. Aile mahkemesi kararlarına karşı istinaf incelemesi Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi hukuk dairelerinde yapılır.
Soybağı, Babalık ve Nüfus Kaydı
Resmî evlilik dışında doğan bir çocuk ile babası arasındaki soybağı, babanın nüfus müdürlüğünde veya noterde çocuğu tanımasıyla ya da mahkemenin babalık hükmüyle kurulur. Baba tanımaktan kaçınıyorsa, ana ve çocuk babalık davası açabilir; ana için dava süresi doğumdan itibaren bir yıldır, çocuk bakımından ise süre farklı işler. DNA incelemesi bu davalarda belirleyici delildir. Babalık hükmü, çocuğun nafaka ve miras haklarını da doğrudan etkiler.
Mardin'in bazı köylerinde geçmiş yıllarda doğumların geç bildirilmesi ya da yaşların nüfusa yanlış kaydedilmesi gibi kayıt sorunları hâlâ karşımıza çıkar. Yaş düzeltme ve nüfus kaydının düzeltilmesi davaları da askerlik, emeklilik ve miras işlemleri bakımından önemli sonuçlar doğurur.
6284 Sayılı Kanun ve Koruma Tedbirleri
Şiddete uğrayan ya da şiddet tehlikesi altındaki kişi, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma tedbiri isteyebilir. Uzaklaştırma, iletişim yasağı, ortak konuttan çıkarma, silahın teslimi ve geçici nafaka gibi tedbirler aile mahkemesi hâkimince verilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bazı koruyucu tedbirleri vali veya kaymakam da alabilir. Başvuru için delil sunma zorunluluğu yoktur. Mardin'in ilçelerinde, şiddet gören kişinin aynı köyde veya aynı avluda yaşamaya devam etmesi ihtimali nedeniyle, tedbirin içeriği gerçekçi biçimde belirlenmelidir. Tedbire aykırı davranış zorlama hapsine yol açabilir; hakkında haksız tedbir verildiğini düşünen kişi de karara itiraz edebilir.
Aile Konutu, Nafaka ve Velayetin Değiştirilmesi
Ailenin birlikte yaşadığı ev, tapuda tek bir eşin adına kayıtlı olsa bile aile konutu niteliğindeyse, diğer eşin rızası olmadan satılamaz ve ipotek edilemez. Bunun güvencesi için tapuya aile konutu şerhi konulabilir. Kırsalda geniş ailenin aynı yapı içinde yaşadığı durumlarda, hangi bölümün aile konutu sayılacağı somut olarak değerlendirilir.
Nafakanın artırılması veya azaltılması, tarafların gelir durumunda ya da çocuğun ihtiyaçlarında esaslı bir değişiklik olduğunda istenebilir. Velayetin değiştirilmesi ise velayet sahibi ebeveynin çocuğun bakımını ihmal etmesi, yeniden evlenmesiyle çocuğun durumunun kötüleşmesi ya da çocuğun başka bir ülkeye taşınması gibi durumlarda gündeme gelir.
Yurtdışına Götürülen Çocuklar
Ebeveynlerden biri Avrupa'da yaşadığında, çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan yurtdışına götürülmesi ya da tatilden sonra geri getirilmemesi riski doğar. Türkiye'nin taraf olduğu Lahey Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine İlişkin Sözleşme, bu durumda çocuğun mutad meskenine iadesi için bir yol açar. Başvurular Adalet Bakanlığı merkezi makamı aracılığıyla yürütülür ve hızlı hareket etmek önemlidir.
Evlat Edinme ve Vesayet
Küçüklerin evlat edinilmesi için evlat edinecek kişinin çocuğa en az bir yıl süreyle bakmış ve onu eğitmiş olması gerekir. Birlikte evlat edinmek isteyen eşlerin en az beş yıldır evli olması ya da otuz yaşını doldurmuş olması aranır; evlat edinen ile çocuk arasında da en az on sekiz yaş fark bulunmalıdır. Akraba çocuğunun evlat edinildiği durumlarda da bu şartlar geçerlidir. Mardin'de yaşlı bir aile büyüğünün ileri yaşı ya da hastalığı nedeniyle işlerini göremez hâle gelmesi, vesayet davalarının en sık nedenidir. Kısıtlama kararı ve vasi atanması sulh hukuk mahkemesinden istenir; vasinin kısıtlı adına taşınmaz satması gibi önemli işlemler için ayrıca mahkeme izni gerekir. Mirasçıların bir kısmının yurtdışında yaşadığı ailelerde vasinin kim olacağı konusunda anlaşmazlık çıkabilir; mahkeme bu seçimi kısıtlının yararına göre yapar.
Mardin'den Sık Gelen Sorular
Çocuğumun babası onu tanımıyor; Midyat'ta dava açabilir miyim?
Evet. Babalık davası tarafların yerleşim yerinde açılabilir; Midyat'ta oturuyorsanız Midyat Adliyesi'ndeki aile mahkemesi yetkilidir.
Mardin'deki bir aile meselesinde, hangi tedbirin ve hangi davanın sizin için uygun olduğunu birlikte değerlendirebiliriz.
