Mardin'de bir miras dosyası açıldığında mirasçıların bir kısmı Artuklu'da ya da Kızıltepe'de, bir kısmı İstanbul'da, bir kısmı ise Almanya, İsveç veya başka bir ülkede yaşıyor olabilir. Terekede Kızıltepe ovasında hisseli bir tarla, Midyat'ta bir bağ, eski Mardin'de tescilli bir taş ev ve hiç tapusu çıkarılmamış köy arazileri birlikte bulunabilir. Birkaç kuşaktır paylaşılmamış taşınmazlar, Mardin'deki miras uyuşmazlıklarının en tipik görüntüsüdür. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Mardin'de miras paylaşımı, ortaklığın giderilmesi ve saklı pay davalarında vekillik yürütüyoruz.
Mirasçılık Belgesi ve İlk Adımlar
Miras sürecinin ilk belgesi mirasçılık belgesidir. Bu belge noterden alınabileceği gibi sulh hukuk mahkemesinden de istenebilir. Nüfus kayıtlarında eksiklik bulunan, mirasçılardan biri yabancı ülke vatandaşlığına geçmiş ya da kayıtları uzun yıllar önce başka bir yere taşınmış ailelerde mahkeme yolu daha uygun olabilir. Mirası reddetmek isteyen mirasçı, ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurmalıdır. Murisin borçlarının malvarlığını aştığı durumlarda bu süre özellikle önemlidir.
Yurtdışında Yaşayan Mirasçılar
Mardin'den Avrupa'ya göç geçmişi uzun olan Süryani ve Kürt aileler, ayrıca Orta Doğu ülkelerinde yaşayan akrabalar, miras işlemlerinde ayrı bir planlama gerektirir. Yurtdışındaki mirasçı, Türk konsolosluğunda düzenlenen ya da apostil şerhli bir vekaletname ile Türkiye'deki işlemleri yürütebilir. Türk vatandaşlığından izinle çıkmış ve Mavi Kart sahibi olan kişiler taşınmaz edinimi bakımından kural olarak Türk vatandaşı gibi işlem görür. Başka bir ülke vatandaşı olan mirasçılar bakımından ise Tapu Kanunu'ndaki sınırlamalar ve sınıra yakın bölgelerdeki güvenlik bölgesi kuralları ayrıca değerlendirilir.
Hisseli Tarım Arazisi ve Ortaklığın Giderilmesi
Mardin'in ovalık ilçelerinde tarım arazileri çoğu zaman onlarca mirasçı arasında paylı mülkiyet hâlindedir. Mirasçılar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi davası sulh hukuk mahkemesinde açılır. Hâkim önce aynen taksimi değerlendirir; ancak 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarım arazilerinin asgari büyüklüğün altına bölünmesini sınırladığından ova arazilerinde çoğu zaman satış yoluyla ortaklığın giderilmesi gündeme gelir. Bu noktada mirasçılardan birinin diğer hisseleri satın alması gibi anlaşmaya dayalı çözümler, ihale öncesinde değerlendirilmeye değerdir.
Kadastrosu yapılmamış ya da tapu kaydı ile fiili kullanımın örtüşmediği köy arazilerinde paylaşımdan önce kayıtların düzeltilmesi gerekebilir. Kadastro işleri Mardin Adliyesi'nde, ayrıca Derik ve Midyat adliyelerinde bulunan kadastro mahkemelerinde görülür.
Eski Mardin'de Tescilli Taş Evlerin Paylaşımı
Eski Mardin'deki taş evlerin çoğu tescilli kültür varlığıdır ve sit alanı içinde yer alır. Bu yapılar mirasçılar arasında bölünemediğinde ortaklığın giderilmesi yoluyla satış gündeme gelir. Bu tür taşınmazların değeri, butik otel veya pansiyona dönüştürülme potansiyeline göre ciddi biçimde değişebildiğinden, bilirkişi değerlemesine itiraz edilip edilmeyeceği dikkatle tartılmalıdır. Restorasyon masraflarını tek başına karşılamış bir mirasçının bu masraflar için diğer paydaşlardan talepte bulunup bulunamayacağı da ayrıca incelenir. Taşınmaz turizm amaçlı kiraya verilmişse kira gelirinin paydaşlar arasında nasıl bölüşüleceği ve sözleşmeyi kimin imzalamaya yetkili olduğu da tartışma konusu olur; mirasçılar anlaşamıyorsa sulh hukuk mahkemesinden terekeye temsilci atanması istenebilir.
Saklı Pay, Tenkis ve Muris Muvazaası
Miras bırakan, sağlığında arazisini mirasçılardan yalnızca birine veya birkaçına satış görünümünde devretmişse, diğer mirasçılar muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür ve gerçek iradenin bağış olduğunun ispatı gerekir. Saklı payı zedelenen mirasçılar ise tenkis davasıyla haklarını isteyebilir; tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Paylaşım Sözleşmesi, Ecrimisil ve Vasiyetname
Mirasçılar mahkemeye gitmeden de anlaşabilir. Miras paylaşım sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır; taşınmazların paylaşımı ise tapuda ayrıca tescil gerektirir. Anlaşma sağlanana kadar terekedeki mallar mirasçıların elbirliği mülkiyetindedir ve mirasçılardan biri ortak malı tek başına satamaz. Mardin'de sık rastlanan bir durum, köyde kalan mirasçının ortak araziyi yıllarca tek başına ekip biçmesidir. Diğer mirasçılar, kullanımdan pay almak istediklerini bildirdikten sonra ecrimisil yani haksız işgal tazminatı talep edebilir. Ölen kişinin bıraktığı vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır ve mirasçılara tebliğ edilir. Vasiyetnamenin şekil eksikliği, ehliyetsizlik ya da irade sakatlığı nedeniyle iptali, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde istenebilir. Bu sürelerin geçmesi, sonradan haklı bir itirazı da etkisiz bırakabilir.
Mardin'den Sık Gelen Sorular
İsveç'te yaşıyorum; babamdan kalan Midyat'taki bağ için Türkiye'ye gelmem gerekir mi?
Her aşamada gerekmez. Konsolosluk veya apostil şerhli vekaletname ile mirasçılık belgesi, tapu intikali ve dava işlemleri vekil aracılığıyla yürütülebilir.
Mardin'deki bir miras meselesinde, önce tereke ve mirasçı listesini çıkararak hangi yolun izleneceğini birlikte belirleyebiliriz.
