Bismil'de miras denildiğinde akla ilk gelen, Dicle ovasındaki tarlalardır. Kuşaklar boyunca bölünmeden kalmış, tapuda onlarca kişinin hissedar göründüğü araziler, ilçenin miras uyuşmazlıklarının merkezinde yer alır. Mirasçıların bir kısmının ilçede tarımla uğraşırken diğerlerinin Diyarbakır'da, Batman'da, büyükşehirlerde ya da yurt dışında yaşaması, paylaşımı daha da karmaşık hâle getirir. Gezici Hukuk ve Danışmanlık olarak Bismil'den kalan terekelerde mirasçılara, ilçede ya da ilçe dışında yaşamalarından bağımsız olarak vekillik yapıyoruz.
İlk Adım: Mirasçılık Belgesi
Tapuda intikal, banka hesaplarının çekilmesi veya araç devri için önce mirasçılık belgesi gerekir. Bu belge noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Nüfus kayıtlarında eksiklik bulunan, kayıtların eski olduğu ya da mirasçılardan birinin yıllar önce öldüğü durumlarda belgenin mahkeme yoluyla alınması daha uygun olabilir. Bismil'deki taşınmazların mirasçılar adına intikali ise ilçe tapu müdürlüğünde yapılır. İntikalin geciktirilmesi çoğu zaman sorunu büyütür: aradan geçen yıllarda mirasçılardan biri daha vefat ettiğinde, aynı tarla üzerinde hak sahibi sayısı katlanır ve paylaşım için ulaşılması gereken kişi sayısı artar. Veraset ve intikal vergisi beyannamesinin de süresinde verilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Hisseli Tarlada Ortaklığın Giderilmesi
Mirasçılar paylaşım üzerinde anlaşamazsa, her biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Bu dava sulh hukuk mahkemesinin görevindedir ve 2023'ten bu yana dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünmesini değerlendirir; ancak 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarım arazilerinin belirli büyüklüğün altında bölünmesini sınırladığından, Bismil'deki küçük hisseli tarlalarda çoğu zaman satış yoluyla paylaşım gündeme gelir. Satış öncesinde mirasçılardan birinin diğerlerinin payını satın alması ya da tarlanın kimin tarafından ekileceğine dair bir anlaşma yapılması, hem zaman hem de değer kaybını azaltabilir.
Satış Gibi Gösterilen Bağış ve Saklı Pay
Kırsal Bismil'de sık rastlanan bir durum, murisin tarlasını sağlığında oğullarından birine tapuda satış gösterip aslında karşılıksız devretmesidir. Diğer mirasçılar bu durumda muris muvazaası gerekçesiyle tapu iptali ve tescil davası açabilir; bu dava asliye hukuk mahkemesinde görülür. Devir gerçekten bağış olarak yapılmışsa ve saklı paylar zedelenmişse, tenkis davası gündeme gelir. Tenkis davası mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Borçlu Bir Mirasçıdan Kalan Tereke
Tarım kredisi, gübre ve mazot borçları ya da banka kredileri mirasçılara geçer. Terekenin borca batık olduğu düşünülüyorsa, mirasçılar ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Ölüm tarihinde ödemeden acizliği açıkça belli olan terekede ise miras reddedilmiş sayılır; bunun tespiti de mahkemeden istenebilir. Mirası reddetmeyi düşünen kişinin bu süre içinde tereke malları üzerinde satış, tahsil gibi tasarruflarda bulunmaması gerekir; aksi hâlde mirası kabul etmiş sayılabilir. Hasattan kalan ürünün satılması ya da murisin traktörünün kullanılması gibi davranışların bu açıdan nasıl değerlendirileceği önceden düşünülmelidir.
Bismil'deki Mirasçıların Soruları
Yurt dışında yaşıyorum; davaya katılmak için Bismil'e gelmem gerekir mi?
Konsoloslukta düzenlenecek bir vekaletnameyle süreç vekil aracılığıyla yürütülebilir.
Tarlayı yıllardır kardeşim ekiyor; benim payım ne olacak?
Paylı mülkiyette paydaşlardan birinin taşınmazı tek başına kullanması hâlinde, şartları varsa diğer paydaşlar ecrimisil isteyebilir.
Bismil'deki bir mirasın paylaşımında izlenecek yolu ilk görüşmede birlikte değerlendirebiliriz.
